ó
  
  
  
  
  1553-2003
  
500

500  ̳

  



Rating All.BY
ò

 ˳ XVII


, Ţ , , .  XVII .  . () . .


˳
˳, ( ) XIII . 1569 ., . ; () ( )[1]. , , . , , (, ) , XVI . . , . ( 1588 .) , [2]. . ()[3] . , ˳ , , , - [4]. . , (Johan Botvidius), ˳ (Linkoping), : , , , , , , ࢔[5].

XVII . ˳ 24 . ( ).


:

³ ( ³ ³)

( , )

,


:

³ ( );

( );

( ˳ ).


:

( );

( );

( );

³ (³ );

( ϳ );

( ).

: ˳ (³, , ), , (, ³ ) ( ). ³ Vilnius/Vilne/Wilno/Wilda [6]. , 1596 ³ 15 , 14 , 1 , 2 [7]. ³ , , , . 1569 ' , - . : , , . : , , , , [8]. ( ) ( 1588 .). . , , . - . 28 17 , 9 2 ()[9]. . 1569 . , , , .

, , , . 1569 . XVII . . 1636 . : , , [10]. 1618 . ( ) -.



ó, XI . , XIV . -. , XV . : [11]. . ˳ 1529 . 1566 . 50% , 50% . , , ³, , 50% 50% .

, ( ) 1420 . 1523 1546 . ³[12]. 1553 . ̳ . [13]. . 1562 . , , . 1563 . . 1572 . -. - () - . 1653 . ; [14].

˳ ³ 1578 . : () ( , ). ˳ 15 . ˳ 6 (㳸): , [15].

1563 ., , ࢳ [16]. 1588 . . 3, 3: , , [17] . ݢ (, . ) 1573 .:

, , , . [18].

1569 . , ³. : 1585 . , 1586 . , 1616 . , 1623 . , 1625 . , 1645 . , 1648 . ³. . . - 1596 . (-) . III , . , - . -. . , , - [19]. 1599 . ³ [20]. - , [21]. , XVI . , XVII . . , [22].

: 1596-1599 . - , ࢔[23]. : ³ 1574, 1611 ., 1632 ., 1638 .

1610 1620 . . III (1632 .)[24]

᳢ . IV 1633 ., .

( - ) . : (1612 1655), ; (1620 1669), , (? 1660), ; (? 1664), .

: (1585 1667), , ; (1595 1657); (?-1651), ; , . , , [25]. - [26]. ³, , , .

XVII :

³: , , , ; .

븢: , , , , ; .

: , , , ; .

: , .

˳ , , :

³: , .

: , , .

: , .

. . , 7000 . 1596 1632 ., - , 14 , 2 , .

, ³ : , ó [27]. , () [28].

. , , . XVII . - 120 40 . 400 . , 40% . , XVII . - , . XVII . . , (1667 .) 20 . 1654 . 1691 . . 1687 . . , (400). , 5% -[29]. 1660- 1680- . [30].

1622 . 1710 . , ⳳ.

/, ݢ. 糢 . . , , . , , . . , (1600 1629) 1627 . , [31].

1654 . , . , , X . ( - ). 20 1655 . , [32]. , , [33] [34].

, ³ (ryska kopman av Vilna) . 1655 . , , ˳ [35]. X [36]; .

, , , . : , ; ̳ , ; ߢ ʳ, ; , ³ ; -, ; -, ˳ ; , ³ , [37]. 1655-1656 . 16- ˳ 11 [38].

(1654 1667) . 48,4% . 72%[39] . . XVII . 15% [40]. , , .

, . . . - . XVII -XVIII . [41]. , , .

, , 1658 . , [42]. (ʸ), ᳢ . , Bibliotheca fratrum polonorum, . , [43]. , 1659 . (Alexander Carolius Curtius), 糳 , -[44].

1660 1664 . 1667 . . . 1669 . . - - . [45]. . , (, ³, 븢, , , ) 1670- .[46] ³ 1682 .[47] XVI . 150 , 1655 110, 1696 46[48].

10 1678 . [49]. XVII . . [50]. 15 - ݢ: , , --, 糳. [51].

- : , . . , ݢ . .


/ʸ/
, XVII . , 1767 ., . ʸ , ˳ , , [52]. XVII . :

, , . , . . , ³ ղ . , . , 1655 1657 . 1659 1669 . 糢 ³ . , , 1654 1667 . 1617 ., 1914 . , 糢 , , . ʸ . . [53].

(1592-1670), . . ( ). 1628 . , , . , . 1630- . . 1638 1659 . . , ᳢ . . ʸ , (John Naeranus) (Jan van der Neer). , [54]. Bibliotheca fratrum polonorum, [55].

- (? 1678), , , . 糳 , , , . 1644 . - . 1644 1653 . ᳢ [56]. 1650- . - ࢔, , . - . 񳳔[57]. - ͸ , , . 1665 . . 1670 . - ࢔. . - 1678 .[58]



ճ (1631-1668). ճ 糢 , 쒳 . 1653 ., ﳢ . 1654 . ճ . , . , 1657 . ˸ . (22 ) , , , . 1659 . ճ . 1660 . ˸. 1661 . ճ ˳ ⸢ . , 1662 . 볳 . ճ ˸. 볳 ( 40- ). 1958 . [59].

(1625-1685), . (Valent Gratian) , 쳳 1620 . 1643 . - . . 1654 ( ). 1658 . . 1660 1666 . ˸. . 1661 . . . [60]. ˸ , ճ, , , 볳 . 1667 ., ( ). , ˳, ࢔[61].


-
(? 1660) XVII . 糢 , ʸ . , , . . , . . 1657 . . , (Starkius), 24 糳. , 1657 . . , ݢ ˳ [62]. [63]. , , 쳳 [64] .

(1651-1714), ݢ, . 糢 쒳 . 1660 ., 9 , , ( ). , . . . 1667 . . , . 1682 . ᳢ . [65].

1697 . . ϸ , , , , , . (Jan Tessing), , . , 1698 1706 . 20 쳳, , . 30% , . , . . , , , . . , , , , ᳳ-, , . ֳ, . (1707 .) , .


-
ѳ ( -ѳ, 1629-1680), . 糳. 糢 , . 1643 . ʳ , . 1650 . ﳢ ³ -. -, . . , - [66]. ѳ ࢔ : ࢔ (1657 .)

. 1656 1660 . ̳. 1664 . , ᳢ , ( ). 1667 . ᳢ ̳. . . 1678 . . 1680 . -- 쳳. XVII .[67]

( 1650 1700), XVII . 糢 . 糳 , . 1670 . . . . 븢, . , . , 1667 . . , , [68].

1681 . , ( ) , . , -- 쳳, ѳ . 1685 . . (Thomas Kempis) De imitatione Christi. 1686 1690 . ʳ . , , . 1698 1699 . , Ars Magna (Raimundus Lullius)[69]. .

(? 1685), . 糢 쒳. 1654 1667 . . . ̳ . 糢 (1662 1664 .). ̳ . 糳. 1677 . . , [70].

(1650 1710), , , . 糢 쒳. ó ˳. , ó . , . ʳ (Cilian). ³ . . 1695 . 쳢 , ³ . 1679 . , ˳ , . 1688 . , , (1688). Ѹ , , ﳳ . [71].

XVII . : ̳ ; ; ̳; ; .

 ˳ XVII . . , , ; ; 1654 1667 . ˸ -. ѳ ; , ճ . . . . . 1696 . . XVIII . ˳ . , , /, [72]. . 19 . ... ... [73]. , , 쳔 ղ . , XVII . , ղ .

1. ղ . ( ) ˳. .

2. ˳, 1588 . ( 3, 12), : ˳ 1588. M. 1989, . 118.

3. ( XVII .) . . lingua franca , , 1588 . ( 4, 1). . .: , ., . 1983. . . . 1. , . 181; Lazutka, Stanislovas. 1997. Jezyk Statutow Litewskich i Metryki Litewskiej. Lithuania, 1-2 (22-23), p. 26-33; , . 2001. ˳. Metriciana. ˳. 1. M. : http://starbel.narod.ru/metr1/metr1_sviaz.htm

4. . .: , . 2000. ˳. ; -: Snyder Timothy. 2003. The reconstruction of Nations. Poland, Ukraine, Lithuania, Belarus, 1569-1999. New Haven - London, p. 13-102.

5. Bothvidi, Johannes Gothos. 1620. Theses de qvaestione utrum Muschovitae sint Christiani. Holmiae (Stockholm), p. 3.

6. (. Vilnius). , . : , () . .

7. .

8. , . 1998. . . .1. M, . 7-25.

9. Kiaupiene, Jurate. 1997. The Grand Duchy of Lithuania in East Central Europe or once again about the Lithuanian-Polish Union. Lithuanian Historical Studies. V. 2. Vilnius, p. 68.

10. , . 1997. . . 2., . 58.

11. Kotlubaj, Edward. 1859. Zycie Janusza Radziwilla s. Panstwa Rzymskiego Xiazecia na Birzach i Dubinkach. Wilno Witebsk, p. 49.

12. .: , . 1998. XVII . . .5. 1 (8). , . 27-66.

13. Mallek, Jerzy. 1996. Polscy i litewscy studenci na uniwersytecie Krolewieckim. Polska i jej wschodni sasiedzi od sredniowiecza po wspolczesnosc. Torun, p. 179.

14. Liedke, Marzena. 2002. Szlachta ruska Wielkiego Ksiestwa Litewskiego a Reformacja. Bialoruskie Zeszyty Historyczne. No. 18. : http://kamunikat.net.iig.pl/www/czasopisy/bzh/index.htm.

15. .: Luksaite, Inga. 1970. Apie lietuvisku reformatu knygu plitima Lietuvoje XVII a. Vilnius.

16. Luksaite, Inga. 1999. Reformacija Lietuvos Didziojoje Kunigaikstysteje ir Mazojoje Lietuvoje. Vilnius; Kriegseisen, Wojciech. 1996. Ewangelicy Polscy i Litewscy w Epoce Saskiej. Warszawa, p.100-101.

17. Monumenta Reformationis Polonicae et Lithuanicae. Wilno, 1911. No 4.

18. : ˳ 1588 ( . . ). ̳, 2002, . 42.

19. ˳ 1588. M. 1989, . 112-113.

20. ˳ . 73, . 508-509. (). . 18. 1. 73.

21. .: . M, 1997. 106, . 300-307.

22. Degiel, Rafal. 2000. Protestanci i Prawoslawni. Patronat wyznaniowy Radziwillow birzanskich nad Cerkwia prawoslawna w ksiestwie Sluckim w XVII w. Warszawa, p. 19.

23. Ibid., p.151.

24. Weingart, Milos. 1926. Manualnik Grigorija Kujbedy z roku 1652. Bratislava, p.14.

25. Lulewicz, Henrik 1977. Sklad wyznaniowy senatorow swieckich Wielkiego Ksiestwa Litewskiego za panowania Wazow. Przeglad Historyczny. T. LXVIII, Z. 3. p. 425-445.

26. , . 2001. XVII . ó . 5. , . 105-112.

27. Wisner, Henrik. 2000. Janusz Radziwill 1612-1655. Wojewoda wilenski. Hetman wielki litewski. Warszawa.

28. Kosman, Marceli. 1978. Protestanci i Kontrreformacja. Z dziejow tolerancji w Rzeczypospolitej XVI-XVIII wieku. Wroclaw, p. 84.

29. Diegel, op. cit., p. 126; Lauda albo uchwala do obrony porzadku y ozdoby miasta Slucka przez pana JMC Patersona Wilhelma obmyslone: Przyczynek do dziejow Slucka (1654-1660 r.). Przeglad bibliograficzno-archeologiczny. 1881. V.2, p.137-149.

30. . . 1517-1917. M, 1986; Knygos Lietuviu Kalba. T.1. 1547-1861. Vilnius, 1969; Ivanovic, Maria. 1998. XVII a. Lietuvos lenkiskos knygos. Kontrolinis sarasas. Vilnius.

31. , . , XVII . - 30% (˳ 곔).

32. Wisner, Henrik. 2001. Rozejm w Baldenmojzie (1627). Lietuva ir jos kaimynai. Nuo normanu iki Napoleono: straipsniu rinkinys. Vilnius, p. 266277.

33. Sapoka, Adolfas. 1990 (1938) 1655 metu Kedainiu sutartis arba svedai Lietuvoje 1655-1656 metais. Vilnius; Wasilewski, Tadeusz. 1973. Zdrada Janusza Radziwilla w 1655 r. i jej wyznaniowe motywy. Odrodzenie i Reformacja w Polsce. Volume 18. Warszawa, p.125-147; Englund, Peter. 2000. Den oovervinnerlige. Om den svenska stormaktstiden och en man i dess mitt. Stockholm, p. 200-223.

34. ; . (T. Staakman) .

35. . . 1. M, 1993, . 33.

36. ˳ X, 22.07.1655. Riga. In: Riksarkivet. Livonica II. Generalguvernor Livland till Kungliga Majestat 1655-1656. A.2 - A.3 opp.

37. . . 1823. . 1. . 1. . 466-466.

38. Konopczynski, Wladyslaw, Lepszy, Kazimierz. 1935. Akta Ugody Kiedanskiej 1655 roku. Ateneum Wilenskie, R.10, Wilno, p. 173-224; Gronski, Paul. 1928. Le traite Lituano-Suedois de Keidany (18 aout 1655). Revue historique. V.159, p.291-304.

39. Riksarkivet. Militaria. Vol. 1304.

40. Morzy, Jozef. 1965. Kryzys demograficzny na Litwie i Bialorusi w II polowie XVII wieku. Poznan, Table 23.

41. , . 1993. - XIV-XVIII . . 3., . 31-38.

42. Libiszowska, Zofia. 1957. Antyszwedzka literatura propagandowa z czasow Potopu. Polska w okresie drugiej wojny polnocnej 1655-1660. Warszawa, p.481-527.

43. Prawa, Konstytucye y Przywileie Krolewstwa Polskiego, Wielkiego Xiestwo Litewskiego y wszystkich prowincyi nalezacych. Volumen Quartum (4). Ab anno 1641 ad annum 1668. 1859. St. Petersburg, p. 238-239.

44. Tazbir, Janusz. 1977. Bracia polscy na wygnaniu. Studia z dziejow emigracji arianskiej. Warszawa.

45. Eriksonas, Linas. 2000. The lost Colony of Scots: Unravelling overseas connections in a Lithuanian town. Ships, Guns and Bibles in the North Sea and the Baltic States c. 1350-c. 1700. East Lothian, p. 180.

46. Lulewicz, op. cit., p. 443

47. Kriegseisen, op. cit., p. 109.

48. Zwolski, Boleslaw. 1937. Zburzenie zboru ewangelicko-reformawanego w Wilnie w 1682. Ateneum Wilenskie, V.XII. s. 482-514.

49. , . 2002. XVIII . ̳, . 94; Kriegseisen, op. cit., p. 100-101; Luksaite, Inga. 1999. Reformacija. Lietuvos Didziojoje Kunigaikstysteje ir Mazojoje Lietuvoje. Vilnius, p. 583-591.

50. , 2002., p. 291-292.

51. Mironowicz, Antoni. 1997. Prawoslawie i unia za panowania Jana Kazimierza. Bialystok; , 1687 . . , ( 1669) (1667 1695), , Գ .

52. Lukaszewicz, Jozef. 1843. Dzieje kosciolow wyznania helweckiego w Litwie. T.2. Poznan, p.171-173.

53. Kriegseisen, op. cit., p. 107.

54. Radziwill, Boguslaw. 1979. Autobiografia. Warszawa; Jacoby, Jorg. 1959. Boguslaus Radziwill: der Statthalter des Grosseen Kurfursten in Ostpressen. Marburg - Lahn.

55. Przypkowski, Samuel. Apologia pro illustrissimo ac celsissimo principe Janussio duce Radivilio, Vilnae, b.r (1655?); Przypkowski, Samuel. 1665. Zywot Jasnie Oswieconego Ksiazecia Imci Boguslawa Radziwilla. , 3490.

56. Przipoovii, Samuelis. (Przypkowski, Samuel ). 1692. Cogitationes sacrae ad initium Evangelii Matthaei et omnes Epistolas apostolicas. Bibliotheca fratrum polonorum. Volume 10. Eleutheropoli (Amsterdam); . : Williams, George. 1980. The Polish Brethren. Scholars Press. Part 1., 287-313. Part 2., 659-669.

57. .: Ragauskiene, Raimonda, Karvelis, Deimantas.1997. 1645 m. Juzefo Naronoviciaus-Naronskio Birzu kunigaikstystes zemelapis : Radvilu valdos istorija ir kartografija. Vilnius.

58. Szeliga, Jan. 1997. Rekopismienne mapy Prus Ksiazecych Jozefa Naronowicza-Naronskiego z drugiej polowy XVII wieku. Warszawa.

59. Lietz, Zygmunt. 1969. Naronowicz-Naronski kartograf Prus Ksiazecych. Komunikaty Mazursko-Warminskie. 1 (103).

60. Kot, Stanislaw. 1958. Geneza, tlo historyczne Biblii Litewskiej Chylinskiego. : Biblia Litewska Chylinskiego. Nowy Testament. Wyd. C. Kudzinowski, J. Otrebski. Poznan; Kavaliunaite, Gina. The Lithuanian Bible translation modelled after Dutch example. Windmill Herald, February 7, 1996.

61. Letters Patent granted by Charles the Second, the king of England, Scotland, France and Ireland to John de Kraino Krainsky, minister of Gods Word, deputy of the National Synod of the Protestants Churches in the Great Dukedom of Lithuania. 12, July 1661. London. Printed by John Bill and Christopher Barker.

62. . : , 1993. , ˳. . 1., . 98-103.

63. ˳ (Samuel Hartlib). 3 August 1657, Amsterdam. : The Hartlib Papers Electronic Edition, Disc 2 (CD ROM). University of Sheffield. Bell and Howell, 1995. Translation from Latin to English 7/61/11A-B.

64. . .: Skutil, Jan. 1993. Jan Komensky mezi Stockholmem a Lesnem v letech 1642-1650. Acta Musei Moraviae. LXXVIII. p. 195-203.

65. Wilbur, Earl. 1947. A History of Unitarianism. Socinianism and its antecedents. Cambridge, Massachusetts. Harvard University Press, p. 509-510.

66. . 1706 . - .

67. , . 2001. ѳ . . 븢, . 65-71.

68. .: , . 1990. . M.

69. , . 1998. . . 1. , . 101-106.

70. , . 1962. XVII- XVIII . . . 18. -.

71. , . 1953. . . 5.

72. , . 1986. ˺ i . .

73. Bumblauskas, Alfredas. 2002. The heritage of the Grand Duchy of Lithuania: perspectives of historical consciousness. The peoples of the Grand Duchy of Lithuania. Vilnius, p. 24 (7-44).

74. , . 2005. . ̳, . 38-39.


,






English version


    (1931)
 .
. , 1562
'', 2003, 1
  '    ', 2003 .

- ó - - - - - 1553-2003 -


: