Галоўная
  Гісторыя
  Ідэі
  Асобы
  Дакумэнты
  Даты
  1553-2003
  Фотагалерэя
500 год Жану Кальвіну

500 год Мікалаю Радзівілу Чорнаму

  ЎКантакце



Rating All.BY
Царква Хрысьціян Веры Эвангельскай у Рэспубліцы Беларусь Царква Ісуса Хрыста
АСОБЫ

Пастар, які працягнуў справу Скарыны

Станіслаў Акіньчыц


У марозную навагоднюю ноч, калі ад сьцюжы вада ў палонцы адразу ж зацягваецца тонкім ільдом, прэсьвітэр баптысцкай царквы ў Беластоку Раман Хамяк даў воднае хрышчэньне маладому настаўніку. Ня кожны адважыцца хрысьціцца ў 40-градусны мароз, але малады чалавек ня меў страху. Ён ведаў, у Каго паверыў. І неўзабаве яго вера была выпрабаваная на трываласьць. У гэтым жа годзе за пропаведзь Эвангельля яго арыштавалі і, прывязаўшы да сядла жандара, 170 кіломэтраў гналі пад канвоем у турму. Так пачалася духоўная біяграфія Лукі Дзекуць-Малея, пастара найбуйнейшай ва Ўсходняй Эўропе баптысцкай царквы, чалавека, які першым пераклаў і выдаў Эвангельле на беларускай мове.

Лука Мікалаевіч Дзекуць-Малей, зь імем якога зьвязана ўзьнікненьне і разьвіцьцё цэркваў эвангельскіх хрысьціянаў баптыстаў у Берасьці, дый ва ўсёй Заходняй Беларусі, нарадзіўся 1 кастрычніка 1888 году ў Слонімскім павеце Гарадзенскай губерні ў сям'і настаўніка. Пасьля заканчэньня школы і настаўніцкай сэмінарыі ён працаваў нейкі час інспэктарам народнай адукацыі. Быўшы прызваны ў расейскае войска, служыў у Беластоку, дзе і пазнаёміўся з эвангельскімі хрысьціянамі, і пачаткаў наведваць баптысцкую царкву. У ноч з 31 сьнежня на 1 студзеня 1912 году на рацэ Супрасьль Лука Мікалаевіч прыняў воднае вадохрышча. У тым жа 1912 годзе ён быў у першы раз арыштаваны за пропаведзь Эвангельлі (у Расейскай імпэрыі, у склад якой тады ўваходзіла Беларусь, было забароненае прапаведаваць любое хрысьціянскае вучэньне, акрамя вучэньня Рускай Праваслаўнай Царквы, якая зьяўлялася апорай самадзяржаўя).

У 1913 годзе Дзекуць-Малей паступіў на Біблійныя курсы, арганізаваныя ў Санкт-Пецярбурзе вядомым расейскім дзеячам эвангельскага руху Іванам Праханавым, якія скончыў з адзнакаю. Праз год пачалася Сусьветная вайна, і лінія фронту разрэзала Беларусь напалову. Толькі ў 1918 годзе Лука Дзкуць-Малей змог вярнуцца ў родныя мясьціны, каб прапаведваць Слова Божае. Ён прыехаў у Горадню і адразу пачаў адраджаць практычна зніклую ў гады ваеннай завірухі эвангельскую супольнасьць. Ужо тады Лука Дзекуць-Малей быў вядомы як беларускі патрыёт і грамадзкі дзеяч. Скончыўшы Першыя беларускія настаўніцкія курсы ў Вільні ў 1919 годзе, ён актыўна заняўся арганізацыяй беларускага школьніцтва на Гарадзеншчыне. Неўзабаве Лука Мікалаевіч узначаліў Гарадзенскую беларускую настаўніцкую раду, а праз паўгады быў абраны старшынём Беларускай школьнай радыя ў Горадні і ў прэзідыюм Цэнтральнай беларускай школьнай рады. У той жа самы час Дзекуць-Малея абіраюць у Гарадзенскую павятовую раду і ў Аргкамітэт па скліканьні Беларускага зьезду Гарадзеншчыны. Лука Дзекуць-Малей стаяў ля вытокаў Грамады беларускай моладзі ў Горадні.

Актыўная грамадзкая і прапаведніцкая дзейнасьць Дзекуць-Малея выклікала незадаволенасьць польскіх уладаў (Заходняя Беларусь у выніку Рыскага міру тады ўваходзіла ў склад Польшчы), і ў 1920 г. Лука Мікалаевіч разам з некаторымі іншымі беларускімі служыцелямі быў высланы ў горад Лодзь пад нагляд паліцыі. Аднак да гэтага часу царква ў Горадні адрадзілася і ўмацавалася, і ўжо нішто не магло патушыць сьвятло Эвангельля ў горадзе над Нёманам.

У 1921 годзе Лука Дзекуць-Малей атрымаў дазвол пераехаць у Берасьце, старажытны беларускі горад, слаўны сваімі эвангельскімі традыцыямі. У 1553 годзе менавіта ў Берасьці віленскі ваявода Мікалай Радзівіл Чорны заснаваў першы ў Беларусі кальвінскі збор. У тым самым годзе ў Берасьці была арганізаваная рэфарматарская друкарня, у якой убачылі сьвет першы ў Вялікім Княстве катэхізіс эвангельскай веры, першы беларускі зборнік эвангельскіх сьпеваў, вядомы як "Берасьцейскі канцыянал", а таксама знакамітая Радзівілаўская Біблія.

12 сьнежня 1921 году ў прыгарадзе Берасьця - Вульцы адбылося першае служэньне баптысцкай царквы. На працягу наступных дваццаці гадоў служэньне Лукі Дзекуць-Малея было непарыўна зьвязана з гэтай царквой. Калі праз год царква вырасла настолькі, што хатка на Вульцы не зьмяшчала усіх вернікаў, браты знайшлі памяшканьне бліжэй да цэнтру гораду. Тут па ініцыятыве пастара была арганізаваная культурна-асьветніцкае таварыства "Беларуская хатка", якое дапамагло разьбіць сьцяну недаверу і нядобразычлівасьці да эвангельскіх хрысьціянаў.

Нягледзячы на заклікі праваслаўных сьвятароў ня мець зносіны з "адрачэнцамі ад крыжа Гасподня і сьвятых іконаў", нягледзячы на пагрозы, а то і непасрэдныя напады на веручых за пропаведзь Эвангельля, эвангельская царква ў Берасьці расла, і да 1926 году, маючы больш 800 членаў, стала самай шматлікай і арганізаванай грамадоў ва ўсёй Усходняй Эўропе. Каб уявіць маштабы дзейнасьці Дзекуць-Малея і яго паплечнікаў, адзначым, што за некалькі гадоў у Берасьцейскім рэгіёне адчынілася 19 эвангельскіх цэркваў, а яшчэ ў 70 месцах праходзілі служэньні. Больш 200 чалавек прынялі воднае хрышчэньне толькі ў 1926 годзе.

Праз шэсьць гадоў пасьля першай пропаведзі Лукі Дзекуць-Малея, 18 сьнежня 1927 году ў Берасьці адбылося ўрачыстае асьвячэньне Дому малітвы, які зьмяшчаў да 500 чалавек. У новым малітоўным доме вялася ня толькі духоўная праца, але таксама ажыцяўляліся шматлікія сацыяльныя праекты, праводзіліся пчалярскія і кравецкія курсы, пры царкве быў арганізаваны прытулак для дзяцей-сірот, у якім Лука Мікалаевіч і яго жонка поруч з хрысьціянскім выхаваньнем давалі дзецям веды па агульнаадукацыйных прадметах. У пляне сацыяльнай працы грамада пад кіраўніцтвам Дзекуць-Малея была ўзорам для цэркваў Польшчы, Заходняй Беларусі і Заходняй Украіны. Каб эвангельская вестка без перашкод распаўсюджвалася па краіне, Лука Мікалаевіч арганізаваў пры царкве курсы для прапаведнікаў, рэгенцкія курсы, навучаньне настаўнікаў нядзельных школаў.

І ва ўсёй гэтай актыўнай дзейнасьці на ніве Божай, Лука Дзекуць-Малей ніколі не забываў, што Госпад заклікаў яго несці Слова Праўды беларускаму народу. "З 1920 па 1924 я сам пераклаў 17 кніжак з польскай і расейскай на беларускую мову",- успамінаў пастар Берасьцейскай царквы. Але найважнейшае і самае галоўнае: Лука Дзекуць-Малей першым пераклаў і выдаў Новы Запавет на беларускай мове. З пачатку ХХ стагодзьдзя шматлікія дзеячы беларускага нацыянальнага руху гаварылі аб неабходнасьці перакладу Бібліі, аднак толькі Лука Дзекуць-Малей змог ажыцьцявіць гэтую справу. У 1926 годзе баптысцкім выдавецтвам "Компас" былі надрукаваныя Эвангельлі паводле Лукі, Яна і Мацьвея ў перакладзе Дзекуць-Малея. На наступны год у тым жа выдавецтве выйшаў першы беларускі пераклад Новага Запавету. У 1931 годзе Брытанскае Біблійнае таварыства выдала Новы Запавет і Псальмы ў перакладзе пастара зь Берасьця. У падрыхтоўцы выданьня Луку Мікалаевічу дапамагаў Антон Луцкевіч, адзін з тых, хто стаяў ля вытокаў беларускага адраджэньня пачатку ХХ стагодзьдзя. Да сёньняшняга дня гэты пераклад лічыцца адным з самых удалых беларускіх перакладаў Бібліі. Ён перавыдаваўся чатырохразова - у 1931, 1948, 1985 і 1991 гадах, і на сёньня зьяўляецца самым распаўсюджаным тэкстам Сьвятога Пісаньня на беларускай мове. Ангельскі беларусіст Гай Піккарда пісаў: "Выданьне Біблійнага таварыства было і застаецца да сёньняшняга дня ня толькі лепшым магчымым варыянтам Новага Запавету, але таксама выразам народнага і нацыянальнага пасьвячэньня".

1 верасьня 1939 году гітлераўская Нямеччына напала на Польшчу, пачалася Другая Сусьветная вайна. 17 верасьня Чырвоная Армія уварваліся на тэрыторыю Заходняй Беларусі. Празь некалькі дзён у Берасьці прайшоў сумесны нямецка-савецкі парад, а ў горадзе над Бугам усталявалася савецкая ўлада. Успамінаючы пра тыя часы, веручыя гавораць: "І усё стала нельга". Спачатку забаранілі дзецям удзельнічаць у служэньнях, затым моладзі.

19 чэрвеня 1941 году Луку Дзекуць-Малея і яго сям'ю арыштавала НКВД. Сям'я адразу ж была высланая ў Казахстан, а Лука Мікалаевіч быў пасаджаны ў турму і прысуджаны да смяротнага пакараньня. Толькі раптоўная акупацыя Берасьця нямецкімі войскамі выратавала пастара ад немінучай сьмерці. На працягу трох гадоў нямецкай акупацыі Лука Дзекуць-Малей нёс служэньне пастара ў берасьцейскай царкве. Калі ў 1944 годзе фронт зноўку набліжаўся да Берасьця, Лука Мікалаевіч зьвярнуўся да царквы з просьбай дазволіць яму пакінуць Берасьце і выехаць на Захад, бо заставацца ў Берасьці азначала зноўку патрапіць у рукі НКВД. Царква дабраславіла свайго пастара і адпусціла ў супакоі. Лука Дзекуць-Малей перабраўся ў Польшчу і працягнуў там сваю місіянерскую дзейнасьць, нясучы служэньне прэсьвітэра ў Гданьску. 20 студзеня 1955 году ва ўзросце 67 гадоў Лука Дзекуць-Малей адышоў да вечнага супакою.

Жыцьцё і служэньне Лукі Дзекуць-Малея ярка сьведчыць, што на працягу ўсёй беларускай гісторыі - і ў XVI стагодзьдзі, і ў ХХ-м - эвангельскія хрысьціяне былі сярод тых, каму неабыякавая лёс беларускага народу, хто імкнецца да таго, каб беларусы адбыліся як народ, як нацыя.





Беларуская вэрсія
English version
Русская версия

Новы Запавет і Псальмы (1931)
Станіслаў Акіньчыц. Залаты Век Беларусі
Катэхізіс. Нясьвіж, 1562
'Спадчына', 2003, №1
Навуковая канферэнцыя 'Рэфармацыя і Залаты Век Беларусі', 2003 г.
Пратэстанцкая царква і беларускі нацыянальны рух

Галоўная - Гісторыя - Ідэі - Асобы - Дакумэнты - Даты - 1553-2003 - Фотагалерэя


Агульныя пытаньні: